Υποενότητα 4: Σεξουαλική βία με θύματα ηλικιωμένα άτομα

Τα ηλικιωμένα άτομα, ειδικώς δε όσα πάσχουν από άνοια ή διαμένουν σε μονάδες φροντίδας μπορεί να είναι ιδιαιτέρως ευάλωτα σε σεξουαλική βία. Τα προβλήματα με τον εντοπισμό κρουσμάτων σεξουαλικής βίας με θύματα ηλικιωμένους καθώς και τα θέματα ελλιπούς καταγγελίας επιθέσεων σεξουαλικού χαρακτήρα καταδεικνύουν ότι πρόκειται για μια επιστημονική περιοχή στην οποία η έρευνα είναι περιορισμένη. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει τη σεξουαλική βία ως: «κάθε πράξη, απόπειρα επιτέλεσης σεξουαλικής πράξης, ανεπιθύμητα σχόλια ή κινήσεις σεξουαλικού περιεχομένου … που εναντιώνονται  στη σεξουαλικότητα ενός ατόμου χρησιμοποιώντας εξαναγκασμό, από οποιονδήποτε … σε οποιοδήποτε πλαίσιο (WHO 2015, σελ. 35).   

 

  Εισαγωγή

 

Τα ηλικιωμένα άτομα, ειδικώς δε όσα πάσχουν από άνοια ή διαμένουν σε μονάδες φροντίδας μπορεί να είναι ιδιαιτέρως ευάλωτα σε σεξουαλική βία. Τα προβλήματα με τον εντοπισμό κρουσμάτων σεξουαλικής βίας με θύματα ηλικιωμένους καθώς και τα θέματα ελλιπούς καταγγελίας επιθέσεων σεξουαλικού χαρακτήρα καταδεικνύουν ότι πρόκειται για μια επιστημονική περιοχή στην οποία η έρευνα είναι περιορισμένη. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει τη σεξουαλική βία ως: «κάθε πράξη, απόπειρα επιτέλεσης σεξουαλικής πράξης, ανεπιθύμητα σχόλια ή κινήσεις σεξουαλικού περιεχομένου … που εναντιώνονται  στη σεξουαλικότητα ενός ατόμου χρησιμοποιώντας εξαναγκασμό, από οποιονδήποτε … σε οποιοδήποτε πλαίσιο (WHO 2015, σελ. 35).   

  Βασικά μηνύματα

  • Τα ηλικιωμένα άτομα μπορεί να είναι ιδιαιτέρως ευάλωτα σε σεξουαλική βία και κακοποίηση, ιδιαιτέρως όσα έχουν κάποιας μορφής γνωστική έκπτωση.
  • Υπάρχει μικρό πλήθος αναφορών, το οποίο μπορεί να αντιστοιχεί σε καταστάσεις ή σχέσεις που ενέχουν κακοποίηση και οι οποίες δεν εντοπίζονται.

  Μαθησιακά αποτελέσματα

Στο τέλος αυτής της υποενότητας, οι μανθάνοντες αναμένεται να:

  1. Γνωρίζουν ότι η σεξουαλική βία και η σεξουαλική κακοποίηση μπορεί σε μεγάλο βαθμό να αποτελεί μη αναγνωρισμένο θέμα σε μεγαλύτερες ηλικιακά πληθυσμιακές ομάδες.
  2. Γνωρίζουν τα είδη κακοποίησης και εν δυνάμει δείκτες τους.
  3. Κατανοούν στρατηγικές με τις οποίες μπορούν να βοηθήσουν τους επαγγελματίες υγείας και κοινωνικής μέριμνας να ανταποκριθούν σε περιστατικά ή σημάδια σεξουαλικής βίας ή κακοποίησης.

  Περιεχόμενο

  

Η σεξουαλική βία και η σεξουαλική κακοποίηση ηλικιωμένων ατόμων μπορεί να συμβαίνει επαναλαμβανόμενα από συντρόφους, μέλη της οικογένειας, αγνώστους ή φροντιστές. Οι ηλικιωμένοι με άνοια και οι γυναίκες είναι ιδιαιτέρως ευάλωτες σε σεξουαλική κακοποίηση (Burgess & Phillips, 2006).  Η σεξουαλική βία και η σεξουαλική κακοποίηση ηλικιωμένων ατόμων μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρά ψυχικά και συναισθηματικά προβλήματα του θύματος, ενώ έχει  δυσμενείς επιπτώσεις και στη σωματική του υγεία και ευεξία. Επιπρόσθετα, τα ηλικιωμένα άτομα είναι πιθανότερο να χρειαστούν νοσηλεία συγκριτικά με νεώτερα άτομα καθώς και να υποστούν σοβαρούς τραυματισμούς καθώς και τραύματα των γεννητικών οργάνων  (Burgess & Philips, 2006; Burgess, Hanrahan & Baker, 2005; Eckert & Sugar, 2008). Για ασθενείς  με άνοια, ειδικώς για όσους έχουν μειωμένες λεκτικές ικανότητες, η ανίχνευση σεξουαλικής κακοποίησης μπορεί να είναι δύσκολη, συχνά, μόλις ένας στους οκτώ είναι σε θέση να αναφέρει ο ίδιος την κακοποίηση (Burgess & Philips, 2006).  

Αναγνωρίζοντας τα σημάδια

Στην περίπτωση που δεν υπάρχει καταγγελία από την πλευρά του θύματος, ο επαγγελματίας υγείας και κοινωνικής μέριμνας θα πρέπει να αναγνωρίζει τα σωματικά σημάδια σεξουαλικής κακοποίησης. Οι ασθενείς με άνοια έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να υποστούν σωματικό εξαναγκασμό, ωστόσο, κάθε σημάδι τραύματος σε ασθενή θα πρέπει να διερευνάται εξονυχιστικά. Πιθανά σημάδια σωματικής κακοποίησης περιλαμβάνουν:

  • Μώλωπες στα χέρια και τους καρπούς που έχουν προκληθεί από βίαιες κινήσεις ακινητοποίησης.
  • Μώλωπες ή ευαισθησία στην περιοχή των γεννητικών οργάνων
  • Κολπική ή πρωκτική αιμορραγία.
  • Εκδορές, οίδημα, ερυθρότητα ή ρήξεις στην περιπρωκτική περιοχή. 

Πολλοί ηλικιωμένοι ασθενείς που έχουν γνωστική έκπτωση λόγω άνοιας ή/και Alzheimer  ενδέχεται να επικοινωνούν το αρνητικό stress που βιώνουν με στοιχεία της συμπεριφοράς τους εάν δεν μπορούν να το επικοινωνήσουν λεκτικά  (Benbow & Haddad 1993).

Τέτοιες εκδηλώσεις περιλαμβάνουν:   

  • Έμμεσες αναφορές (όπως, για παράδειγμα «μην αφήνεις αυτόν τον άνθρωπο να με πλησιάζει!»).
  • Αιφνίδιες αλλαγές στη συμπεριφορά, όπως απόσυρση, άρνηση προσωπικής φροντίδας ή απόσυρση στην εμβρυϊκή στάση.
  • Έκφραση φόβου ή διφορούμενη απόκριση απέναντι σε κάποιον που είναι ύποπτος για κακοποίηση.
  • Επίδειξη επιφυλακτικής συμπεριφοράς ως απόκριση σε ερωτήσεις περί κακοποίησης.
  • Ανησυχία ή αρνητικό stress στη διάρκεια προσωπικής φροντίδας από τρίτο. 
Στρατηγικές αντιμετώπισης δυνητικής κακοποίησης

Καθώς πολλά ηλικιωμένα άτομα, ιδιαιτέρως δε αυτά με γνωστικές εκπτώσεις, συχνά συνοδεύονται από κάποιον φροντιστή, αποτελεί μεγάλη πρόκληση για τον επαγγελματία υγείας/κοινωνικής πρόνοιας να θέσει το θέμα  όταν έχει υποψίες τέλεσης κακοποίησης. Σε τέτοιες περιπτώσεις, είναι προτιμότερο να γίνει κατ’ ιδίαν αξιολόγηση του ατόμου για το οποίο υπάρχουν υποψίες ότι είναι θύμα (O’Connor et al., 2009). Σε περιπτώσεις κατά τις οποίες το ηλικιωμένο άτομο έχει κάποια γνωστική έκπτωση, οι επαγγελματίες υγείας/κοινωνικής πρόνοιας θα πρέπει (Downes et al., 2013: 16) να:

  • Χρησιμοποιούν σαφή, άμεση και ουδέτερη συναισθηματικά γλώσσα.
  • Μιλούν αργά και καθαρά.
  • Χρησιμοποιούν μη κατευθυνόμενες  ερωτήσεις.
  • Θέτουν μία ερώτηση τη φορά.
  • Θέτουν ερωτήματα για το ποιος, τι, πού και πότε αλλά, όχι για ποιο λόγο.
  • Επιδεικνύουν υπομονή στο ύφος και τη συμπεριφορά.
  • Χρησιμοποιούν γλώσσα και ορολογία κατάλληλη για τον συνομιλητή τους.
  • Κάνουν χρήση οπτικών βοηθημάτων, όταν αυτό είναι δυνατόν.

Κατεβάστε την Υποενότητα 4

M4 Unit 4 (EL).pdf

Το σχέδιο αυτό χρηματοδοτήθηκε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η παρούσα δημοσίευση δεσμεύει μόνο τον συντάκτη της και η Επιτροπή δεν ευθύνεται για τυχόν χρήση των πληροφοριών που περιέχονται σε αυτήν.