Υποενότητα 3 : Μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων και άνοια

Η εσωτερική ανάγκη και επιθυμία του ανθρώπου για σεξουαλική έκφραση δεν εξαφανίζεται σε μια δεδομένη ηλικία, ούτε τελειώνει αναγκαστικά τη στιγμή που αυτός ενδεχομένως θα χρειαστεί να εισαχθεί σε μονάδα υποβοηθούμενης διαβίωσης ή σε μονάδα φροντίδας ηλικιωμένων ή θα αρχίσει να υποφέρει από κάποια γνωστική έκπτωση που σχετίζεται με την ηλικία, όπως η άνοια ή η νόσος Alzheimer’s (Bach et al. 2013; Gott & Hinchliff 2003; Kontula & Haavio-Mannila 2009; Laumann et al. 2004; Lindau et al. 2007; Moreira et al. 2005). Παρότι η έρευνα στο συγκεκριμένο επιστημονικό επίπεδο βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, η υπάρχουσα βιβλιογραφία καταδεικνύει ότι η υποβοήθηση της σεξουαλικής έκφρασης των ατόμων που διαμένουν σε μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων έχει πολλά οφέλη για την υγεία τους, τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική, και μπορεί να συνεισφέρει στη συνολική τους ευεξία. Επί παραδείγματι, σύμφωνα με τα ευρήματα μελέτης που πραγματοποιήθηκε στις Η.Π.Α μεταξύ ατόμων που διέμεναν σε κοινότητα συνταξιούχων, τα άτομα που ήταν σεξουαλικώς ενεργά είχαν μεγαλύτερες πιθανότητες να παίρνουν λιγότερα φάρμακα, να έχουν πιο ενεργή κοινωνική ζωή, να έχουν καλύτερη φυσική κατάσταση και να δηλώνουν υψηλότερα επίπεδα ικανοποίησης και ποιότητας ζωής συγκριτικά με τα άτομα που ήταν σεξουαλικώς ανενεργά. Πράγματι, τα σεξουαλικώς ανενεργά άτομα είχαν μεγαλύτερες πιθανότητες να υποφέρουν από ακράτεια και να έχουν θέματα ψυχικής υγείας. Επίσης, διέτρεχαν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν διαβήτη, υπέρταση, καρδιαγγειακή νόσο και άνοια (Bach et al. 2013). 

 

  Εισαγωγή

 

Η εσωτερική ανάγκη και επιθυμία του ανθρώπου για σεξουαλική έκφραση δεν εξαφανίζεται σε μια δεδομένη ηλικία, ούτε τελειώνει αναγκαστικά τη στιγμή που αυτός ενδεχομένως θα χρειαστεί να εισαχθεί σε μονάδα υποβοηθούμενης διαβίωσης ή σε μονάδα φροντίδας ηλικιωμένων ή θα αρχίσει να υποφέρει από κάποια γνωστική έκπτωση που σχετίζεται με την ηλικία, όπως η άνοια ή η νόσος Alzheimer’s (Bach et al. 2013; Gott & Hinchliff 2003; Kontula & Haavio-Mannila 2009; Laumann et al. 2004; Lindau et al. 2007; Moreira et al. 2005). Παρότι η έρευνα στο συγκεκριμένο επιστημονικό επίπεδο βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, η υπάρχουσα βιβλιογραφία καταδεικνύει ότι η υποβοήθηση της σεξουαλικής έκφρασης των ατόμων που διαμένουν σε μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων έχει πολλά οφέλη για την υγεία τους, τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική, και μπορεί να συνεισφέρει στη συνολική τους ευεξία. Επί παραδείγματι, σύμφωνα με τα ευρήματα μελέτης που πραγματοποιήθηκε στις Η.Π.Α μεταξύ ατόμων που διέμεναν σε κοινότητα συνταξιούχων, τα άτομα που ήταν σεξουαλικώς ενεργά είχαν μεγαλύτερες πιθανότητες να παίρνουν λιγότερα φάρμακα, να έχουν πιο ενεργή κοινωνική ζωή, να έχουν καλύτερη φυσική κατάσταση και να δηλώνουν υψηλότερα επίπεδα ικανοποίησης και ποιότητας ζωής συγκριτικά με τα άτομα που ήταν σεξουαλικώς ανενεργά. Πράγματι, τα σεξουαλικώς ανενεργά άτομα είχαν μεγαλύτερες πιθανότητες να υποφέρουν από ακράτεια και να έχουν θέματα ψυχικής υγείας. Επίσης, διέτρεχαν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν διαβήτη, υπέρταση, καρδιαγγειακή νόσο και άνοια (Bach et al. 2013). 

Η έρευνα σε θέματα καλών πρακτικών καταδεικνύει ότι, στο βαθμό που είναι δυνατόν, το δικαίωμα ενός ατόμου που διαμένει σε μονάδα φροντίδας ηλικιωμένων στον αυτοπροσδιορισμό και την αυτονομία έκφρασης θα πρέπει να γίνεται σεβαστό, καθώς επίσης, και πως το δικαίωμα αυτό περιλαμβάνει την ελευθερία σεξουαλικής έκφρασης (Elias & Ryan 2011; Rheaume & Mitty 2008; Tarzia et al. 2012). Παρά ταύτα, η διευκόλυνση ενός ατόμου που διαμένει σε μονάδα φροντίδας ηλικιωμένων να εκφραστεί σεξουαλικά, θέτει μεγάλες προκλήσεις στους επαγγελματίες υγείας και κοινωνικής μέριμνας, ειδικώς εάν το άτομο πάσχει από άνοια ή από κάποια άλλη γνωστική έκπτωση. Συνεπώς, οι  επαγγελματίες υγείας και κοινωνικής μέριμνας οφείλουν να συνυπολογίζουν τα πολύπλοκα θέματα της αυτονομίας και του δικαιώματος στην ελευθερία έκφρασης με θέματα όπως η δυνατότητα συναίνεσης και, ενδεχομένως, τα συναισθήματα των μελών της οικογένειας που μπορεί να μην αισθάνονται άνετα, ή ακόμη και να απορρίπτουν τελείως την ιδέα ότι το αγαπημένο τους πρόσωπο εμπλέκεται σε σεξουαλικές δραστηριότητες.

  Βασικά μηνύματα

  • Τα άτομα που διαμένουν σε μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν επιπλέον εμπόδια στην προσπάθειά τους να έχουν μια υγιή σεξουαλική ζωή.
  • Τα άτομα με γνωστική έκπτωση που διαμένουν σε μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων έχουν μεγάλες πιθανότητες να αντιμετωπίσουν δυσκολίες και εμπόδια.
  • Τα άτομα με κάποιας μορφής γνωστική έκπτωση εγείρουν πολύπλοκα θέματα στους επαγγελματίες υγείας και κοινωνικής μέριμνας, ειδικώς σε θέματα όπως η συναίνεση και η αυτονομία.

  Μαθησιακά αποτελέσματα

Στο τέλος αυτής της υποενότητας, οι μανθάνοντες αναμένεται να:

  1. Γνωρίζουν τα εμπόδια προς μια υγιή σεξουαλική ζωή που αντιμετωπίζουν οι διαμένοντες σε μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων.
  2. Έχουν γνώση των τρόπων με τους οποίους οι καταστάσεις γνωστικής έκπτωσης μπορεί να επηρεάσουν τη σεξουαλική έκφραση.
  3. Γνωρίζουν στρατηγικές που μπορεί να λειτουργήσουν ως αρωγοί των επαγγελματιών υγείας και κοινωνικής μέριμνας στην ενίσχυση των ηλικιωμένων ατόμων.

   Περιεχόμενο

 

Ένα από τα βασικά εμπόδια που έχουν εντοπιστεί είναι οι στάσεις και οι αντιλήψεις του προσωπικού της μονάδας φροντίδας, οι οποίες συχνά οφείλονται σε έλλειψη σχετικής εκπαίδευσης ή εξοικείωσης με το θέμα. Στην περίπτωση αυτή, οι εκδηλώσεις σεξουαλικότητας μπορεί να εκληφθούν από το προσωπικό ως προβληματικές ή προκλητικές μάλλον παρά ως εκφράσεις της ανάγκης για οικειότητα, αγάπη και στοργή.  Οι στάσεις του προσωπικού στο θέμα της σεξουαλικότητας συχνά διαμορφώνονται από ευρύτερες κοινωνικές θέσεις για τη γήρανση, την αδυναμία και τη σεξουαλικότητα και διαιωνίζουν  τους συνήθεις μύθους επί του θέματος. Λόγω της διαδεδομένης αντίληψης ότι τα ηλικιωμένα άτομα είναι «ασεξουαλικά», μεγάλο ποσοστό του προσωπικού των μονάδων φροντίδας μπορεί να θεωρεί τις σεξουαλικές σχέσεις ανάρμοστες.  Αυτό μπορεί να επιδεινώνεται από την έλλειψη σχετικής εκπαίδευσης, καθώς και από την έλλειψη πολιτικής στη μονάδα φροντίδας για το χειρισμό και τη διευκόλυνση της σεξουαλικής έκφρασης των ενοίκων. Στις περιπτώσεις που οι ένοικοι της μονάδας φροντίδας εμφανίζουν κάποιας μορφής γνωστική έκπτωση, η κατάσταση είναι ακόμη πιο πολύπλοκη και οι συνήθεις ανησυχίες των μελών του προσωπικού περιλαμβάνουν το φόβο ότι η σχέση μπορεί να είναι καταναγκαστική και όχι αμοιβαία, καθώς επίσης και αυτόν της μη αποδοχής ή ακόμη και της προσφυγής σε ένδικα μέσα από πλευράς των συγγενών.

Περαιτέρω προκλήσεις προκαλούνται στα μέλη του προσωπικού από  σεξουαλικές σχέσεις και εκδηλώσεις σεξουαλικής συμπεριφοράς μεταξύ των διαμενόντων στη μονάδα φροντίδας.  Η βασική πρόκληση είναι κατά πόσον ένα άτομο με γνωστική έκπτωση έχει τη δυνατότητα να συναινέσει. Ιδιαιτέρως προβληματική μπορεί να αποδειχθεί η αξιολόγηση της δυνατότητας ενός ατόμου να συναινέσει στην περίπτωση που αυτό πάσχει από μέτρια έως προχωρημένη άνοια. Ως αποτέλεσμα, η αντίδραση πολλών μονάδων φροντίδας στις σεξουαλικές σχέσεις ασθενών με άνοια, οι οποίες θεωρούνται ανάρμοστες είτε από τα μέλη του προσωπικού είτε από τα μέλη της οικογένειας, είναι να απομονώνουν τα άτομα που εμπλέκονται στις θεωρούμενες «ανάρμοστες» συμπεριφορές. Αυτό, ωστόσο, μπορεί να έχει αρνητικό αντίκτυπο στα εμπλεκόμενα άτομα, προκαλώντας τους αρνητικό stress, και, δυνητικά, επιβαρύνοντας τη σωματική και ψυχική τους υγεία.

Μελέτη περίπτωσης

Η Dorothy είναι 82 ετών και ο Bob 95. Και οι δύο διαμένουν στην ίδια μονάδα φροντίδας και πάσχουν από άνοια. Ο σύζυγος της Dorothy  πέθανε πριν από 16 χρόνια από έμφραγμα, και ο Bob έχει χηρέψει τρεις φορές. Ο Bob ήταν εξαιρετικά δημοφιλής μεταξύ των γυναικών της μονάδας, αλλά, ποτέ δεν είχε ανταποδώσει το ενδιαφέρον. Ωστόσο, όταν η Dorothy ήλθε στη μονάδα, η έλξη που ασκούσε στον Bob έγινε αμέσως αισθητή και τα συναισθήματα ήταν αμοιβαία. Ξεκίνησαν να φλερτάρουν και περνούσαν όλο το χρόνο τους μαζί. Η Dorothy έπαιζε πιάνο και τραγουδούσαν μαζί. Μετά από λίγο καιρό, η σχέση τους έγινε σεξουαλική και ο Bob άρχισε να επισκέπτεται το δωμάτιο της Dorothy και να διανυκτερεύει εκεί. Μάλιστα, της έκανε πρόταση γάμου και άρχισε να αναφέρεται στη Dorothy ως τη σύζυγό του. Παρότι ούτε η διεύθυνση της μονάδας ούτε η οικογένεια της Dorothy είχαν κάποιο πρόβλημα με το ζευγάρι, ο γιος του Bob ενοχλήθηκε όταν τυχαία ανακάλυψε τη σχέση, μια ημέρα που επισκέφτηκε τον πατέρα του και βρήκε τη Dorothy στο κρεβάτι του. Θεωρούσε ότι ο πατέρας του «θα έπρεπε να είναι γέρος και να βρίσκεται στην κουνιστή πολυθρόνα του» και ανησυχούσε ότι η Dorothy τον εκμεταλλεύεται. Η ιδιωτική νοσοκόμα του Bob επίσης δυσανασχετούσε με τη σχέση. Στην αρχή, την έβρισκε χαριτωμένη, όμως, για θρησκευτικούς λόγους, όταν η σχέση έγινε σεξουαλική, άρχισε να αντιτίθεται και να ζητά βοήθεια από το προσωπικό της μονάδας ώστε το ζευγάρι να μην είναι μαζί. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ο Bob και η Dorothy να αρχίσουν να συναντώνται μυστικά όποτε ήταν δυνατόν και η σχέση τους έγινε «πιο ανοικτή και προβληματική». Σε μία περίπτωση μάλιστα, η διεύθυνση της μονάδας χρειάστηκε να παρέμβει, για να διακόψει τον Bob από το να «ευχαριστεί» την Dorothy στο λόμπυ, ενώ η Dorothy είχε τοποθετήσει ένα μαξιλάρι, σε στρατηγική θέση,  στα γόνατά της. Η κόρη της Dorothy ήταν ευχαριστημένη με τη σχέση και προβληματιζόταν με το αρνητικό stress που προκαλούσαν στη μητέρα της οι προσπάθειες να χωρίσουν το ζευγάρι. Ένας διαμεσολαβητής που εκλήθη, δεν κατάφερε να δώσει λύση. Τελικώς, ο γιος του Bob τον μετέφερε σε άλλη μονάδα. Η Dorothy δεν είχε καν την ευκαιρία να αποχαιρετήσει τον Bob. Μετά από αυτό το γεγονός, η υγεία της Dorothy άρχισε να εξασθενεί – αποσύρθηκε στο εαυτό της και εμφάνισε κατάθλιψη, σταμάτησε να τρώει και έχασε εννιάμισι κιλά, και έπαθε αφυδάτωση για την οποία χρειάστηκε να νοσηλευτεί.  Σύμφωνα με το γιατρό της, η απώλεια θα μπορούσε να την έχει σκοτώσει, όμως, εξαιτίας της Alzheimer από την οποία πάσχει, ξέχασε τον  Bob σχετικά γρήγορα (Henneberger, 2008).

Άσκηση αναστοχασμού
  • Πώς επηρέασε την κατάσταση η έλλειψη στη μονάδα φροντίδας ξεκάθαρου ήθους ή πολιτικής για τις σχέσεις των διαμενόντων σε αυτήν;
  • Πώς θα μπορούσε να αποδώσει η καλή επικοινωνία μεταξύ όλων των πλευρών;
  • Ποια ήταν η επίδραση της θρησκείας και της κουλτούρας στην περίπτωση αυτή και πώς αυτά τα θέματα θα μπορούσαν να είχαν αντιμετωπιστεί;
  • Μπορείτε να προτείνετε κινήσεις που θα μπορούσαν να είχαν γίνει οι οποίες θα μπορούσαν να είχαν οδηγήσει σε διαφορετικό αποτέλεσμα;
M4 Unit 3 (EL).pdf

Το σχέδιο αυτό χρηματοδοτήθηκε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η παρούσα δημοσίευση δεσμεύει μόνο τον συντάκτη της και η Επιτροπή δεν ευθύνεται για τυχόν χρήση των πληροφοριών που περιέχονται σε αυτήν.