Υποενότητα 2: Διαπολιτισμική επάρκεια και διαπολιτισμική επικοινωνία

Η ελεύθερη μετακίνηση ανθρώπων μέσα στη Ευρώπη βρίσκεται στην καρδιά των πολιτικών που εφαρμόζονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση από την ίδρυσή της. Με την υπογραφή της Συνθήκης του Schengen, το 1985, οι ευρωπαίοι έχουν τη δυνατότητα να ταξιδεύουν ελεύθερα και να εργάζονται σε οποιαδήποτε χώρα της Ε.Ε. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τα αποτελέσματα της παγκοσμιοποίησης και του μετα-αποικισμού, σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές κοινωνίες παρουσιάζουν αυξημένη πολιτιστική ποικιλότητα. Επιπρόσθετα, το 2014, υπήρχαν περισσότερα από 33,5 εκατομμύρια μη-ευρωπαίων πολιτών με τόπο κατοικίας σε κάποιο κράτος-μέλος της Ε.Ε (Eurostat 2015). Συνεπώς, με ένα πληθυσμό που ξεπερνά τα 500 εκατομμύρια, η Ευρώπη είναι τόπος με μεγάλη γλωσσική και πολιτιστική ποικιλότητα. Επί παραδείγματι, μέσα στα σύνορα της Ε.Ρ υπάρχουν 3 διακριτά αλφάβητα, 24 επίσημες γλώσσες, 60 άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες και 175 εθνικότητες πλην εκείνων της Ε.Ε (EC 2015), κάθε μία με τη δική της πολιτιστική και γλωσσική κληρονομιά.

  Εισαγωγή

 

Η ελεύθερη μετακίνηση ανθρώπων μέσα στη Ευρώπη βρίσκεται στην καρδιά των πολιτικών που εφαρμόζονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση από την ίδρυσή της. Με την υπογραφή της Συνθήκης του Schengen, το 1985, οι ευρωπαίοι έχουν τη δυνατότητα να ταξιδεύουν ελεύθερα και να εργάζονται σε οποιαδήποτε χώρα της Ε.Ε. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τα αποτελέσματα της παγκοσμιοποίησης και του μετα-αποικισμού, σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές κοινωνίες παρουσιάζουν αυξημένη πολιτιστική ποικιλότητα. Επιπρόσθετα, το 2014, υπήρχαν περισσότερα από 33,5 εκατομμύρια μη-ευρωπαίων πολιτών με τόπο κατοικίας σε κάποιο κράτος-μέλος της Ε.Ε (Eurostat 2015). Συνεπώς, με ένα πληθυσμό που ξεπερνά τα 500 εκατομμύρια, η Ευρώπη είναι τόπος με μεγάλη γλωσσική και πολιτιστική ποικιλότητα. Επί παραδείγματι, μέσα στα σύνορα της Ε.Ρ υπάρχουν 3 διακριτά αλφάβητα, 24 επίσημες γλώσσες, 60 άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες και 175 εθνικότητες πλην εκείνων της Ε.Ε (EC 2015), κάθε μία με τη δική της πολιτιστική και γλωσσική κληρονομιά.

Η ποικιλότητα αυτή μπορεί να εγείρει σοβαρές προκλήσεις στην εργασία των επαγγελματιών υγείας και κοινωνικής πρόνοιας, ειδικώς σε σχέση με θέματα όπως η γήρανση και η σεξουαλικότητα, τα οποία επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από την κουλτούρα, τις παραδόσεις και τα έθιμα. Περεταίρω, γλωσσικές διαφορές ανάμεσα στους επαγγελματίες υγείας και κοινωνικής μέριμνας και τους πελάτες τους μπορούν να οξύνουν το πρόβλημα. Κατά συνέπεια, η διαπολιτισμική επικοινωνία αποτελεί πεδίο αυξανόμενης σημασίας στο χώρο της υγείας και της κοινωνικής μέριμνας.

  Βασικά μηνύματα

  • Η διαπολιτισμική επικοινωνία γίνεται όλο και περισσότερο απαραίτητη στο χώρο της υγείας και της κοινωνικής μέριμνας.
  • Οι πολιτιστικές επιδράσεις μπορεί να είναι ιδιαιτέρως ισχυρές σε θέματα όπως η γήρανση, η σεξουαλικότητα και η σεξουαλική υγεία.
  • Οι επαγγελματίες υγείας και κοινωνικής μέριμνας πρέπει να είναι ιδιαιτέρως προσεκτικοί αναφορικά με τον τρόπο που οι απόψεις και οι αξίες τους έχουν διαμορφωθεί από το δικό τους πολιτιστικό ή/και θρησκευτικό υπόβαθρο.

  Μαθησιακά αποτελέσματα

 

Στο τέλος αυτής της υποενότητας, οι μανθάνοντες αναμένεται να:

  1. Έχουν ευαισθητοποιηθεί σχετικά με τη σημασία της υιοθέτησης διαπολιτισμικών προσεγγίσεων στην επικοινωνία.
  2. Προωθούν την πολιτισμική επίγνωση μεταξύ των επαγγελματιών υγείας και κοινωνικής μέριμνας, η οποία τους επιτρέπει να αναγνωρίζουν τόσο το δικό τους πολιτιστικό υπόβαθρο όσο και των πελατών τους.
  3. Αναγνωρίζουν τις κατάλληλες στρατηγικές που θα τους επιτρέπουν να επικοινωνούν αποτελεσματικά με ομάδες πελατών προερχόμενους από διαφορετικούς πολιτισμούς.

 

  Περιεχόμενο

 

Υπάρχουν πολλοί ορισμοί της κουλτούρας (πολιτισμού) στους περισσότερους από τους οποίους αυτή θεωρείται ότι περιλαμβάνει νόρμες, πεποιθήσεις, αξίες και κοινωνικές πρακτικές που είναι κοινές μεταξύ ανθρώπων συγκεκριμένου εθνικού, κοινωνικού ή θρησκευτικού  υποβάθρου. Η κουλτούρα μπορεί να επηρεάζει τη συμπεριφορά, τον τρόπο σκέψης και τους τρόπους επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης με τους άλλους. Ως εκ τούτου, οι κουλτούρες παρουσιάζουν σχεδόν τόση ποικιλότητα όση υπάρχει και μεταξύ των ανθρώπων που τις μοιράζονται. Μάλιστα, οι θεωρητικοί της διαπολιτισμικής επικοινωνίας χρησιμοποιούν το παράδειγμα του παγόβουνου για να περιγράψουν την κουλτούρα (βλ. για παράδειγμα Hall 1989). Πάνω από την επιφάνεια υπάρχουν πράγματα που βλέπουμε και μπορούμε εύκολα να προσδιορίσουμε, όπως η ενδυμασία, το φαγητό, η μουσική ή η γλώσσα. Ταυτόχρονα, κάτω από αυτά τα επιφανειακά στοιχεία, υπάρχουν στοιχεία που δεν είναι εύκολα ορατά ούτε κατανοητά, όπως βασικές πεποιθήσεις και στάσεις, αντιλήψεις του χρόνου καθώς και νόρμες και παραδείγματα αλληλεπίδρασης (Hall 1989).    

Μεταξύ αυτών των «κάτω από την επιφάνεια» πλευρών της κουλτούρας βρίσκονται και οι θέσεις και οι πεποιθήσεις για θέματα όπως η γήρανση, η σεξουαλικότητα και οι ρόλοι των κοινωνικών φύλων, καθώς και οι προσεγγίσεις στο θέμα της αλληλεπίδρασης γιατρού/ασθενούς, η έννοια της αιδούς, σχήματα λεκτικής και μη-λεκτικής επικοινωνίας  και οι ορισμοί του τι θεωρείται αισχρό – όλα τα προαναφερθέντα επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο από συγκεκριμένο πολιτιστικό υπόβαθρο θα αλληλεπιδράσει με κάποιον επαγγελματία υγείας/κοινωνικής πρόνοιας και θα αποκριθεί σε μια συζήτηση με θέμα τη σεξουαλική υγεία. Ειδικότερα, οι πεποιθήσεις και οι απόψεις ενός ατόμου για την υγεία και την ασθένεια, τη γήρανση και τη σεξουαλικότητα μπορεί να επηρεαστούν από το πολιτιστικό του υπόβαθρο. Επί παραδείγματι, σε σχετική μελέτη (Roach (2004) ευρέθη ότι το προσωπικό σε μονάδες φροντίδας της Σουηδίας είχε πιο χαλαρή στάση απέναντι στις εκδηλώσεις σεξουαλικότητας μεταξύ των εγκαταβιούντων στη μονάδα συγκρινόμενο με το αντίστοιχο της Αυστραλίας,  κατά κύριο λόγο εξαιτίας των πιο φιλελεύθερων στάσεων στο θέμα της γήρανσης και της σεξουαλικότητας που επικρατούν στη Σουηδία.

Το επονομαζόμενο Culture and Health Assessment Tool (CHAT) (Εργαλείο αξιολόγησης πολιτισμού και υγείας) μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέρος του μοντέλου PLISSIT στις περιπτώσεις που οι ασθενείς/πελάτες προέρχονται από πολιτιστικό υπόβαθρο που είναι διαφορετικό από εκείνο του επαγγελματία υγείας/κοινωνικής πρόνοιας (Rosen et al. 2004). Το CHAT είναι μια λίστα ελέγχου 14 σημείων, η οποία περιλαμβάνει τις κατά Kleinman «Ερωτήσεις εκμαίευσης του επεξηγηματικού μοντέλου του πελάτη» (Kleinman, Eisenberg & Good 1978). Το CHAT έχει σχεδιαστεί για να μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε διαφορετικά κλινικά πλαίσια και με μικρές τροποποιήσεις στη γλώσσα (π.χ αντικαθιστώντας τη λέξη «ασθένεια» με τη λέξη «πρόβλημα» ή «θέμα») είναι απολύτως κατάλληλο να ενσωματωθεί στο μοντέλο PLISSIT όταν συζητούνται θέματα σεξουαλικότητας και/ή σεξουαλικής υγείας με πελάτες από διαφορετικά πολιτιστικά ή/και γλωσσικά περιβάλλοντα. Οι ερωτήσεις είναι σχεδιασμένες για να προάγουν τη συζήτηση και να προσφέρουν στον επαγγελματία υγείας/κοινωνικής πρόνοιας «καλύτερη κατανόηση του μοντέλου του πελάτη για θέματα υγείας και ιατρικών πρακτικών καθώς και το τι περιμένει ως αγωγή» (Rosen et al. 2004: 127).  Ερωτήσεις οι οποίες είναι άσχετες με την περίπτωση ή την κατάσταση συγκεκριμένου πελάτη μπορούν να παραλειφθούν κατά την κρίση του επαγγελματία. 

 

CHAT (Culture and Health Assessment Tool)

1. Στις περιπτώσεις που βρίσκει εφαρμογή, έχω συζητήσει το ρόλο του μεταφραστή τόσο με τον ασθενή όσο και με το μεταφραστή.
2. Τι νομίζετε ότι προκάλεσε την ασθένεια/το πρόβλημά σας;
3. Γιατί νομίζετε ότι η ασθένεια/το πρόβλημά σας εκδηλώθηκε τη συγκεκριμένη στιγμή που εκδηλώθηκε;
4. Τι σας προκαλεί η ασθένειά σας;
5. Πόσο σοβαρή/ό νομίζετε ότι είναι η ασθένεια/το πρόβλημά σας; Κατά τη γνώμη σας, πιστεύετε ότι θα διαρκέσει πολύ ή θα βελτιωθεί σύντομα;
6. Τι φοβάστε περισσότερο με την ασθένειά σας;
7. Ποια είναι τα κύρια προβλήματα που σας έχει προκαλέσει η ασθένειά σας;
8. Όταν έχετε κάποιο πρόβλημα, σε ποιον απευθύνεσθε για βοήθεια;
9. Ποιοι θα θέλατε να εμπλακούν στη φροντίδα σας μελλοντικά;
10. Τι έχετε κάνει για να αντιμετωπίσετε την ασθένεια/το πρόβλημά σας;
11. Τι είδους θεραπεία νομίζετε ότι θα πρέπει να λάβετε;
12. Ποια είναι τα σημαντικότερα αποτελέσματα που ελπίζετε να δείτε από τη θεραπεία σας;
13. Υπάρχει κάτι που θα μπορούσε να αντιτίθεται στη θεραπευτική αγωγή σας;
14. Αισθάνεσθε άβολα ή έχετε αμφιβολίες με ό,τι έχουμε αποφασίσει;
 
Δραστηριότητα αναστοχασμού

Κάποιες ερωτήσεις του CHAT, ειδικώς οι 6, 7, 8, 9 and 13 αναφέρονται στην αλληλεπίδραση θεμάτων αγωγής και φροντίδας με πολιτιστικές και θρησκευτικές επιρροές.  Αναλογιζόμενοι τις ερωτήσεις, σκεφτείτε πώς το δικό σας κοινωνικό, πολιτιστικό ή θρησκευτικό υπόβαθρο θα διαμόρφωνε τις απαντήσεις σας.   

Κατεβάστε την Υποενότητα 1

M4 Unit 2 (EL).pdf

Το σχέδιο αυτό χρηματοδοτήθηκε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η παρούσα δημοσίευση δεσμεύει μόνο τον συντάκτη της και η Επιτροπή δεν ευθύνεται για τυχόν χρήση των πληροφοριών που περιέχονται σε αυτήν.