Υποενότητα 3: Ουσίες (φάρμακα, εθισμοί και αλκοόλ)

 Πολλά ηλικιωμένα άτομα λαμβάνουν φάρμακα για καταστάσεις της υγείας τους με αποτέλεσμα να υπάρχει ανησυχία για τις επιδράσεις αυτής της πολυφαρμακίας, η οποία μπορεί να έχει διάφορες παρενέργειες, όπως ο αυξημένος κίνδυνος πτώσης και η ελάττωση της libido (Hill and Wee). Επιπλέον, όπως και κάθε άλλη κοινωνική ομάδα, τα ηλικιωμένα άτομα διατρέχουν τον κίνδυνο να αναπτύξουν κάποιον εθισμό. Για παράδειγμα, δεν είναι ασυνήθιστο να ξεκινήσει ένα ηλικιωμένο άτομο την κατάχρηση αλκοόλ μετά το θάνατο του/της συζύγου ή μετά από διαζύγιο, συνταξιοδότηση ή άλλη σημαντική αλλαγή στη ζωή του. Μάλιστα, τα πρώτα σημάδια εξάρτησης ενδέχεται να μην γίνουν εμφανή πριν τις ηλικίες των 70-79 ετών (το 14% των ανδρών και το 28% των γυναικών εμφανίζει εξάρτηση στο αλκοόλ). Πολλά άτομα βιώνουν τη συνταξιοδότησή τους αρνητικά καθώς συνεπάγεται αλλαγή στο κοινωνικό τους status, μειωμένα εισοδήματα και επιδείνωση της ποιότητας ζωής τους. Επιπρόσθετα, τα ηλικιωμένα άτομα μπορεί να βιώσουν το σύνδρομο της άδειας φωλιάς, προβλήματα υγείας, απώλεια γνωστικών λειτουργιών και  μειωμένη ερωτική επιθυμία, καταστάσεις που μπορεί να τα οδηγήσουν στο αλκοόλ, ακόμη κι αν δεν είχαν στο παρελθόν σχετικό ιστορικό.

  Εισαγωγή

Πολλά ηλικιωμένα άτομα λαμβάνουν φάρμακα για καταστάσεις της υγείας τους με αποτέλεσμα να υπάρχει ανησυχία για τις επιδράσεις αυτής της πολυφαρμακίας, η οποία μπορεί να έχει διάφορες παρενέργειες, όπως ο αυξημένος κίνδυνος πτώσης και η ελάττωση της libido (Hill and Wee). Επιπλέον, όπως και κάθε άλλη κοινωνική ομάδα, τα ηλικιωμένα άτομα διατρέχουν τον κίνδυνο να αναπτύξουν κάποιον εθισμό. Για παράδειγμα, δεν είναι ασυνήθιστο να ξεκινήσει ένα ηλικιωμένο άτομο την κατάχρηση αλκοόλ μετά το θάνατο του/της συζύγου ή μετά από διαζύγιο, συνταξιοδότηση ή άλλη σημαντική αλλαγή στη ζωή του. Μάλιστα, τα πρώτα σημάδια εξάρτησης ενδέχεται να μην γίνουν εμφανή πριν τις ηλικίες των 70-79 ετών (το 14% των ανδρών και το 28% των γυναικών εμφανίζει εξάρτηση στο αλκοόλ). Πολλά άτομα βιώνουν τη συνταξιοδότησή τους αρνητικά καθώς συνεπάγεται αλλαγή στο κοινωνικό τους status, μειωμένα εισοδήματα και επιδείνωση της ποιότητας ζωής τους. Επιπρόσθετα, τα ηλικιωμένα άτομα μπορεί να βιώσουν το σύνδρομο της άδειας φωλιάς, προβλήματα υγείας, απώλεια γνωστικών λειτουργιών και  μειωμένη ερωτική επιθυμία, καταστάσεις που μπορεί να τα οδηγήσουν στο αλκοόλ, ακόμη κι αν δεν είχαν στο παρελθόν  σχετικό ιστορικό.

Για το θέμα του αλκοολισμού στη γεροντική ηλικία δεν υπάρχουν επαρκείς μελέτες σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς οι περισσότερες έχουν πραγματοποιηθεί στις Η.Π.Α. Όμως, ο εθισμός δεν είναι το μόνο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι ηλικιωμένοι αναφορικά με θέματα στενών προσωπικών σχέσεων. Πολλές φορές, η μείωση της libido αποδίδεται στην ηλικία, ενώ στην πραγματικότητα μπορεί να οφείλεται σε πολλούς διαφορετικούς παράγοντες, όπως στη λήψη φαρμάκων που έχουν συνταγογραφηθεί από γιατρό και τα οποία λαμβάνονται με βάση τη συνταγή. Σύμφωνα με τους Camacho and Reyes-Ortiz (2005), παρότι η ηλικία και η συνακόλουθη έκπτωση λειτουργιών μπορούν να επηρεάσουν τη σεξουαλική λειτουργία, στις περιπτώσεις που διαγιγνώσκεται σεξουαλική δυσλειτουργία θα πρέπει ο γιατρός να αποκλείσει κάποια ασθένεια ή παρενέργεια φαρμάκου.  

Προϊούσης της ηλικίας, οι πιθανότητες πολυφαρμακίας αυξάνονται και συνήθεις αλληλεπιδράσεις φαρμάκων τείνουν να εμφανίζονται συχνότερα. Ίσως, το πιο σημαντικό είναι ότι το ηλικιωμένο άτομο αποδίδει οποιοδήποτε νέο σύμπτωμα στην ηλικία του και δεν το αναφέρει στο γιατρό του. Εκτός και εάν οι επαγγελματίες υγείας θέσουν συγκεκριμένα ερωτήματα, συνήθεις παρενέργειες φαρμάκων τείνουν να παραβλέπονται. Κατά συνέπεια, οι επαγγελματίες του χώρου της υγείας και της κοινωνικής μέριμνας θα πρέπει να έχουν υπ’ όψιν τους ότι καινούρια συμπτώματα, όπως ελαττωμένη libido, κολπική ξηρότητα ή στυτική δυσλειτουργία μπορεί να είναι αποτελέσματα της χρήσης φαρμάκων  (Camacho & Reyes-Ortiz 2005).

Η ελαττωμένη libido δεν είναι το μόνο πρόβλημα. Ένα ηλικιωμένο άτομο μπορεί να αναφέρει ένα καινούργιο σύμπτωμα στο γιατρό του και αυτό να είναι παρενέργεια φαρμάκου που λαμβάνει, όμως, εάν ζητήσει τη γνώμη άλλου ειδικού, ο οποίος μπορεί να μην έχει την ακριβή εικόνα της φαρμακευτικής αγωγής του, αυτός μπορεί να συνταγογραφήσει ένα νέο φάρμακο οπότε να δημιουργηθεί ένας επικίνδυνος κύκλος.

Σύμφωνα με αναφορά που έχει εκδώσει το Ευρωπαϊκό Κέντρο Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας, τα ηλικιωμένα άτομα συνιστούν ιδιαίτερα ευάλωτη ομάδα όσον αφορά την τοξικομανία. Οι ηλικιωμένοι είναι τακτικοί χρήστες συνταγογραφούμενων και μη φαρμάκων ως απόρροια των κοινωνικών και ψυχολογικών προβλημάτων και των προβλημάτων υγείας που σχετίζονται με τη γήρανση.

  Βασικά μηνύματα

  • Τα ηλικιωμένα άτομα συχνά χρειάζονται να λάβουν φαρμακευτική αγωγή η οποία μπορεί να έχει παρενέργειες, ειδικά δε πτώσεις.
  • Διαταρακτικοί παράγοντες που συνοδεύουν τη γήρανση, όπως η απώλεια συζύγου, η συνταξιοδότηση ή το σύνδρομο της άδειας φωλιάς μπορεί να οδηγήσει ηλικιωμένα άτομα στην εξάρτηση από αλκοόλ ή ουσίες.
  • Τόσο τα φάρμακα όσο και το αλκοόλ επιδρούν στη libido και το γεγονός αυτό θα πρέπει να λαμβάνεται υπ’ όψιν από τους επαγγελματίες του χώρου της υγείας και της κοινωνικής μέριμνας που ασχολούνται με ηλικιωμένα άτομα.

  Μαθησιακά αποτελέσματα

Στο τέλος αυτής της υποενότητας, οι μανθάνοντες αναμένεται να:

  1. Γνωρίζουν τις επιπλοκές γύρω από τη χρήση φαρμάκων από ηλικιωμένα άτομα.
  2. Αποδέχονται ότι διαταρακτικοί παράγοντες μπορούν να καταστήσουν τα ηλικιωμένα άτομα ευάλωτα στην εξάρτηση από ουσίες ή αλκοόλ.
  3. Κατανοούν ότι η φαρμακευτική αγωγή και το αλκοόλ μπορεί να επιδράσει τόσο σε σωματικό όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο σε ένα ηλικιωμένο άτομο αναφορικά με τις στενές προσωπικές σχέσεις και τη σεξουαλική υγεία.

  Περιεχόμενο

 

Μελέτη περίπτωσης

Η Ruth ήταν εξαιρετικά όμορφη όταν ήταν νέα. Όλοι της έκαναν φιλοφρονήσεις για την εμφάνισή της από τότε που θυμάται τον εαυτό της. Καθώς περνούσαν τα χρόνια, οι φιλοφρονήσεις ελαττώνονταν. Έτσι, όταν συνταξιοδοτήθηκε έπαθε κατάθλιψη. Λόγω της φύσης της κατάθλιψής της, η σχέση της με το σύζυγό της έγινε εύθραυστη. Καθώς το ίδιο της το σώμα τής προκαλούσε ταραχή, δεν μπορούσε να έχει στενές σχέσεις μαζί του. Ξεκίνησε αντικαταθλιπτική αγωγή, όμως, δεν παρουσίασε βελτίωση. Κάθε μέρα, η κατάστασή της επιδεινωνόταν και η δόση της αγωγής έπρεπε να αυξάνεται. Τα αντικαταθλιπτικά της ελάττωσαν τη libido και επέδρασαν αρνητικά στις σχέσεις της με το σύζυγό της. Στο τέλος, ο οικογενειακός γιατρός τής πρότεινε να επισκεφθεί μια ομάδα των Ανώνυμων Αλκοολικών, καθώς δεν υπήρχε στην πόλη της άλλη υποστηρικτική ομάδα. Αυτή και ο σύζυγός της, ο οποίος την υποστήριζε σε κάθε βήμα, έγιναν μέλη της ομάδας. Με το συγκεκριμένο πρόγραμμα των διαδοχικών βημάτων, το οποίο βοηθά ανθρώπους να απαλλαγούν από εξαρτήσεις, απαλλάχτηκε από την κατάθλιψη και τώρα ζει όπως πριν να συνταξιοδοτηθεί.

 

Συζήτηση αναστοχασμού 
  1. Η πολυφαρμακία από διαφορετικές ειδικότητες είναι συχνό φαινόμενο στα ηλικιωμένα άτομα. Δεδομένου ότι διαφορετικά συνταγογραφούμενα φάρμακα έχουν διαφορετικές παρενέργειες, πιστεύετε ότι στη λήψη αποφάσεων θα πρέπει να έχει λόγο και φαρμακοποιός;
  2. Πώς θα παρακινούσατε ένα ηλικιωμένο άτομο να μιλήσει συζητήσει ανοικτά με το ιατρικό προσωπικό την έλλειψη libido που σχετίζεται με συνταγογραφημένα φάρμακα (και ειδικώς βαρβιτουρικά και αντι-υπερτασικά);
  3. Η Ruth ξέφυγε από την κατάθλιψη ακολουθώντας ένα πρόγραμμα με διαδοχικά βήματα. Ποιες άλλες δραστηριότητες θα προτείνατε να δοκιμάσουν άτομα που βιώνουν παρόμοιες καταστάσεις πριν καταφύγουν σε αύξηση της φαρμακευτικής αγωγής;

Κατεβάστε την Υποενότητα 3

M3 Unit 3 (EL).pdf

Το σχέδιο αυτό χρηματοδοτήθηκε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η παρούσα δημοσίευση δεσμεύει μόνο τον συντάκτη της και η Επιτροπή δεν ευθύνεται για τυχόν χρήση των πληροφοριών που περιέχονται σε αυτήν.