Υποενότητα 4 : Αλλαγές στις σχέσεις (οφειλόμενες στην ηλικία)

Στην πορεία μιας σχέσης, η εγγύτητα και η απόσταση πρέπει να επαναπροσδιορίζονται ξανά και ξανά, ειδικώς όταν κάτι αλλάζει, για παράδειγμα, λόγω κάποιου καινούργιου γεγονότος. Ένα τέτοιο γεγονός είναι η συνταξιοδότηση. Μετά τη συνταξιοδότηση, οι υφιστάμενοι ρόλοι στο σπίτι και στο δεσμό δύο ανθρώπων πρέπει να προσαρμοστούν ή να οργανωθούν εξ’ αρχής. Άλλες αλλαγές οι οποίες οφείλονται στη  ηλικία, όπως η ασθένεια, η απώλεια του συντρόφου, η αυτονόμηση των παιδιών ή η αλλαγή κατοικίας, συνήθως προκαλούν μεταβολές στις σχέσεις.

  Εισαγωγή

Στην πορεία μιας σχέσης, η εγγύτητα και η απόσταση πρέπει να επαναπροσδιορίζονται ξανά και ξανά, ειδικώς όταν κάτι αλλάζει, για παράδειγμα, λόγω κάποιου καινούργιου γεγονότος. Ένα τέτοιο γεγονός είναι η συνταξιοδότηση. Μετά τη συνταξιοδότηση, οι υφιστάμενοι ρόλοι στο σπίτι και στο δεσμό δύο ανθρώπων πρέπει να προσαρμοστούν ή να οργανωθούν εξ’ αρχής. Άλλες αλλαγές οι οποίες οφείλονται στη  ηλικία, όπως η ασθένεια, η απώλεια του συντρόφου, η αυτονόμηση των παιδιών ή η αλλαγή κατοικίας, συνήθως προκαλούν μεταβολές στις σχέσεις.

Για τα ηλικιωμένα άτομα, η συχνότερα βιούμενη αλλαγή είναι η συνταξιοδότηση. Το γεγονός της συνταξιοδότησης μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη εγγύτητα καθώς τα ζευγάρια έχουν περισσότερο χρόνο και λιγότερες υποχρεώσεις, οπότε αποκτούν μεγαλύτερη άνεση στο να κάνουν νέα πράγματα μαζί, ενώ υπάρχουν νέες δυνατότητες και όσον αφορά τη σεξουαλικότητα. Από την άλλη πλευρά, ο περισσότερος χρόνος που περνούν μαζί μπορεί να αναδείξει υφιστάμενα προβλήματα ή διενέξεις. 

Αυτό ενδέχεται να αποτελεί και ένα αίτιο του διπλασιασμού των ποσοστών διαζυγίου μετά την αργυρή επέτειο του γάμου (25 έτη γάμου) κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Όπως είναι φυσικό, ο χωρισμός και το διαζύγιο αποτελούν ριζικές αλλαγές σε μια σχέση, με σοβαρές συνέπειες, ανεξαρτήτως ηλικίας. Σε μερικές περιπτώσεις, επίσης, μπορεί να υπάρξει χωρισμός χωρίς διαζύγιο, καθώς το διαζύγιο έχει νομικές επιπτώσεις στις συντάξεις καθώς και στα περιουσιακά δικαιώματα και σε θέματα κληρονομιάς, με αποτέλεσμα κάποια ζευγάρια να επιλέγουν να χωρίσουν χωρίς να λάβουν διαζύγιο.

 

 

Πηγή: Statistisches Bundesamt

Προϊούσης της ηλικίας, η πιθανότητα απώλειας του/της συντρόφου λόγω θανάτου αυξάνεται. Η απώλεια και το πένθος πρέπει να γίνουν αποδεκτά και να ξεπεραστούν, ενώ είναι δύσκολο για το σύντροφο που μένει πίσω να ξεκινήσει μια νέα σχέση. Οι άνθρωποι επιλέγουν διάφορους τρόπους για να συμφιλιωθούν με την απώλεια. Κάποιοι αναζητούν καινούργιο (σεξουαλικό) σύντροφο, ενώ άλλοι χάνουν την επιθυμία για νέα στενή προσωπική σχέση. Ακόμη και αν δημιουργηθεί νέα σχέση, το θέμα της σεξουαλικότητας μπορεί να μην θιγεί για διάφορους λόγους, όπως η αμηχανία. Σε γενικές γραμμές, οι τρόποι με τους οποίους τα ηλικιωμένα άτομα ξεπερνούν το πένθος και το θρήνο δεν έχουν διερευνηθεί εκτεταμένα.   

Μία ακόμη αλλαγή σε ένα δεσμό ανθρώπων  είναι η στιγμή που τα παιδιά φεύγουν από το σπίτι. Η «φάση της άδειας φωλιάς» δεν επιφέρει δομικές μόνο αλλαγές στην οικογένεια. Για τους γονείς, η νέα αυτή κατάσταση περιλαμβάνει συναισθηματικές, ψυχολογικές και κοινωνικές προκλήσεις οι οποίες μπορεί να έχουν τόσο θετικές όσο και αρνητικές επιπτώσεις στη ζωή τους και στη σχέση τους. Στο παρελθόν, η μετα-γονεϊκή φάση συνέβαινε όταν οι γονείς ήταν μεσήλικες (40-60 ετών), ενώ τώρα υπάρχει μια μετατόπιση εξαιτίας της αύξησης ηλικίας απόκτησης πρώτου παιδιού και της παρατεταμένης περιόδου σπουδών των παιδιών. Λόγω της προβλεπόμενης επιμήκυνσης της διάρκειας ζωής των ανθρώπων, η φάση αυτή μπορεί να διαρκέσει μέχρι και 30 χρόνια.   

Ομοίως, με την αύξηση του προσδόκιμου ζωής, ο ένας ή και οι δύο σύντροφοι ίσως χρειαστεί να εισαχθούν σε μονάδα φροντίδας για μεγάλο χρονικό διάστημα. Γενικά, επιθυμία των ηλικιωμένων είναι να παραμείνουν στο σπίτι τους για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο διάστημα. Ωστόσο, εξαιτίας προβλημάτων σωματικής, πνευματικής ή ψυχικής υγείας, ενδέχεται να μην είναι σε θέση να φέρουν εις πέρας θέματα προσωπικής υγιεινής, μετακίνησης, διατροφής και γενικά διαβίωσης. Σε τέτοιες περιπτώσεις, μια μονάδα φροντίδας ηλικιωμένων είναι η καλύτερη επιλογή.

  Βασικά μηνύματα

  • Καινούργια γεγονότα στη ζωή ενός ηλικιωμένου ατόμου μπορεί να δημιουργήσουν νέες προκλήσεις και ευκαιρίες τόσο αναφορικά με τη σεξουαλικότητα όσο και γενικότερα.
  • Συνήθη γεγονότα της ζωής που πρέπει να αντιμετωπίσει ένα ηλικιωμένο άτομο είναι η συνταξιοδότηση, η αυτονόμηση των παιδιών («φάση της άδειας φωλιάς» ) και ο θάνατος του/της συντρόφου.
  • Ο χωρισμός και το διαζύγιο είναι γεγονότα της ζωής που μπορεί να προκαλέσουν ιδιαίτερα μεγάλες προκλήσεις.

 Μαθησιακά αποτελέσματα

 

Στο τέλος αυτής της υποενότητας, οι μανθάνοντες αναμένεται να:

  1. Γνωρίζουν τα συνήθη γεγονότα της ζωής που συνοδεύουν τη γήρανση και κατανοούν τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες που αυτά προκαλούν.
  2. Κατανοούν τον τρόπο που μοντέλα όπως το «Selective Optimisation and Compensation (SOC) model» μπορούν να συνεισφέρουν στη λήψη αποφάσεων.

  Περιεχόμενο

 

Μοντέλο επιλεκτικής βελτιστοποίησης με αντιστάθμιση

Σύμφωνα με το μοντέλο « Selective Optimisation and Compensation (SOC model)» (Baltes et al 1998), η αποτελεσματική προσαρμογή και η εκπλήρωση στόχων που συνεισφέρουν στην ευεξία μπορούν να επιτευχθούν μέσω των διαδικασιών της επιλογής, της βελτιστοποίησης και της αντιστάθμισης. Η διαδικασία της επιλογής επικεντρώνεται στην ιεράρχηση των πιο σημαντικών προς επίτευξη στόχων με βάση τις προσωπικές προτιμήσεις («προαιρετική επιλογή») ή ως απόκριση σε απώλεια πόρου («επιλογή βασισμένη στην απώλεια»). Σε γενικές γραμμές, η «προαιρετική επιλογή» δίνει έμφαση στην ενίσχυση της λειτουργικότητας, ενώ η «επιλογή βασισμένη στην απώλεια» στη διατήρηση της λειτουργικότητας υπό το καθεστώς απώλειας, που μπορεί να περιλαμβάνει το εισόδημα, την υγεία, την κινητικότητα, την κοινωνική αρωγή ή οποιαδήποτε σχετική υποστήριξη.   

Καθώς η γεροντική ηλικία χαρακτηρίζεται από λιγότερες προσδοκίες, τα ηλικιωμένα άτομα ίσως χρειαστεί να διευρύνουν τους στόχους που επιθυμούν να επιτύχουν. Ταυτόχρονα, η γεροντική ηλικία μπορεί να εισάγει περιορισμούς στους πόρους και τα μέσα που ένα άτομο έχει στη διάθεσή του για να διαμορφώσει το περιβάλλον του σύμφωνα με τους στόχους του. Η έννοια της βελτιστοποίησης αναφέρεται στη χρήση μέσων και πόρων για τη διασφάλιση των στόχων, κάτι που συνήθως περιλαμβάνει την επένδυση χρόνου και ενέργειας.  Στη γεροντική ηλικία, η επιδίωξη στόχων που σχετίζονται με την ανάπτυξη έχει μεγάλη σημασία, καθώς έχει συσχετισθεί με θετικά συναισθήματα και ενίσχυση της ευεξίας (Baltes & Baltes, 1990). Ωστόσο, καθώς η γεροντική ηλικία συνήθως συνεπάγεται μείωση των διαθέσιμων πόρων, ίσως είναι σημαντικό να επιλέξει κάποιος την «επιλογή βασισμένη στην απώλεια» και να εστιάσει στην ανάπτυξη αχρησιμοποίητων ως τότε εσωτερικών ή εξωτερικών πόρων ή στην επίτευξη εναλλακτικών στόχων (Freund & Riediger, 2001; Ouwehand et al., 2007). 

Ερωτήσεις προς συζήτηση
  1. Ποιες είναι οι θέσεις του μοντέλου  SOC για την ποιότητα ζωής των ηλικιωμένων ατόμων; Σκεφτείτε μία απωλεσθείσα ικανότητα ή δεξιότητα (π.χ βιολογική, κοινωνική) την οποία ένα ηλικιωμένο άτομο επιθυμεί να αντισταθμίσει. Πώς θα μπορούσε να επιτύχει ένα σχετικό στόχο;
  2. Φανταστείτε ότι οι  γονείς σας είναι στη διαδικασία να αποφασίσουν για τον τόπο και το καθεστώς διαμονής τους. Ονομάστε τουλάχιστον τρεις παραμέτρους που θα επιθυμούσατε να λάβουν υπ’ όψιν στη λήψη της απόφασής στους (για παράδειγμα, η υγεία τους). Πώς εσείς, ως παιδί τους, θα μπορούσατε να συνεισφέρετε στη συζήτηση; 
  3. Αναλογιστείτε τους γονείς σας ή κάποιον άλλον ηλικιωμένο συγγενή σας. Πότε θα τους συμβουλεύατε να επανεκτιμήσουν τον τόπο και το καθεστώς διαμονής τους; Ποιους λόγους θα μπορούσατε να επικαλεσθείτε για να τους βοηθήσετε να αποφασίσουν; Ποιες πιστεύετε ότι θα ήταν οι σκέψεις και τα συναισθήματά τους σχετικά με την αλλαγή του τόπου διαμονής τους;

Κατεβάστε την Υποενότητα 4

M2 Unit 4 (EL).pdf

Το σχέδιο αυτό χρηματοδοτήθηκε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η παρούσα δημοσίευση δεσμεύει μόνο τον συντάκτη της και η Επιτροπή δεν ευθύνεται για τυχόν χρήση των πληροφοριών που περιέχονται σε αυτήν.