Υποενότητα 2 : Σεξουαλικότητα με/χωρίς σύντροφο

Ο όρος σεξουαλικότητα στην τρίτη ηλικία απαιτεί μια ευρύτερη αντίληψη της έννοιας σεξ. Για παράδειγμα, άλλες σεξουαλικές δραστηριότητες, πλην της σεξουαλικής πράξης, είναι πιο σημαντικές, για παράδειγμα ο αυνανισμός ή τα αμοιβαία χάδια. Η σεξουαλικότητα στη γεροντική ηλικία καθορίζεται από διάφορους παράγοντες, βιολογικούς (φυσική κατάσταση), ψυχολογικούς (γνωσιακή απόδοση, προσωπικότητα, συμπεριφορά), κοινωνικούς (κοινωνικές σχέσεις,  ύπαρξη δεσμού, οικογένεια) και οικολογικούς/πλαισίου (συνθήκες διαβίωσης, δομές, οικονομική κατάσταση) (Gatterer 1994). Ωστόσο, η σεξουαλική ζωή των ηλικιωμένων ατόμων, ιδιαιτέρως των γυναικών, παραμένει θέμα-ταμπού. Εν μέρει αυτό οφείλεται στο ότι η δυτική κοινωνία μας, με την επικρατούσα εικόνα της «αιώνιας» νεότητας, τελεί υπό την επήρεια «διπλών κριτηρίων γήρανσης» υπό την έννοια ότι οι γυναίκες θεωρούνται μη ελκυστικές, γερασμένες και ασεξουαλικές σε μικρότερη ηλικία από ότι οι άνδρες. Παρά ταύτα, η σεξουαλικότητα μπορεί να αποτελέσει πηγή ευχαρίστησης και επιβράβευσης και εμπειρία που εμπλουτίζει τη ζωή των ηλικιωμένων ατόμων. Συμπερασματικά, οι επί του θέματος απόψεις ενός ατόμου, μιας ομάδας ή μιας κοινωνίας συχνά διαμορφώνονται γύρω από αντιφάσεις ή ως αποτέλεσμα άγνοιας. 

  Εισαγωγή

Ο όρος σεξουαλικότητα στην τρίτη ηλικία απαιτεί μια ευρύτερη αντίληψη της έννοιας σεξ. Για παράδειγμα, άλλες σεξουαλικές δραστηριότητες, πλην της σεξουαλικής πράξης, είναι πιο σημαντικές, για παράδειγμα ο αυνανισμός ή τα αμοιβαία χάδια. Η σεξουαλικότητα στη γεροντική ηλικία καθορίζεται από διάφορους παράγοντες, βιολογικούς (φυσική κατάσταση), ψυχολογικούς (γνωσιακή απόδοση, προσωπικότητα, συμπεριφορά), κοινωνικούς (κοινωνικές σχέσεις,  ύπαρξη δεσμού, οικογένεια) και οικολογικούς/πλαισίου (συνθήκες διαβίωσης, δομές, οικονομική κατάσταση) (Gatterer 1994). Ωστόσο, η σεξουαλική ζωή των ηλικιωμένων ατόμων, ιδιαιτέρως των γυναικών, παραμένει θέμα-ταμπού. Εν μέρει αυτό οφείλεται στο ότι η δυτική κοινωνία μας, με την επικρατούσα εικόνα της «αιώνιας» νεότητας, τελεί υπό την επήρεια «διπλών κριτηρίων γήρανσης» υπό την έννοια ότι οι γυναίκες θεωρούνται μη ελκυστικές, γερασμένες και ασεξουαλικές σε μικρότερη ηλικία από ότι οι άνδρες. Παρά ταύτα, η σεξουαλικότητα μπορεί να αποτελέσει πηγή ευχαρίστησης και επιβράβευσης και εμπειρία που εμπλουτίζει τη ζωή των ηλικιωμένων ατόμων. Συμπερασματικά, οι επί του θέματος απόψεις ενός ατόμου, μιας ομάδας ή μιας κοινωνίας συχνά διαμορφώνονται γύρω από αντιφάσεις ή ως αποτέλεσμα άγνοιας. 

Σύμφωνα με μελέτες, η σεξουαλική δραστηριότητα τόσο των γυναικών όσο και των ανδρών ελαττώνεται στη γεροντική ηλικία. Παρότι οι γυναίκες μεταξύ 18 και 40 είναι σε μεγαλύτερο βαθμό ενεργές σεξουαλικά από τους άνδρες, αυτό αντιστρέφεται στη γεροντική ηλικία. Στην περίπτωση των ατόμων με ηλικία μεγαλύτερη των 60 ετών, οι άνδρες είναι ενεργοί σεξουαλικά σε διπλάσιο ποσοστό από τις γυναίκες (Unger & Brähler 1998). Το σημαντικότερο ρόλο στη σεξουαλική δραστηριότητα έχει η ύπαρξη ή μη σχέσης. Πέραν της έλλειψης σχέσης, οτιδήποτε είναι μειονέκτημα με κοινωνικούς όρους, όπως η πρόωρη ανεργία, το μικρό εισόδημα και θέματα στέγασης έχουν αρνητική επίδραση στη σεξουαλική δραστηριότητα των ανδρών. Επίσης, η σεξουαλική δραστηριότητα στα ύστερα χρόνια μπορεί να ελαττωθεί εξαιτίας σωματικών και ορμονικών αλλαγών.      

Μελέτη υπό τον τίτλο ILSE “Interdisziplinäre Längsschnittstudie des Erwachsenenalters” (διεπιστημονική διαχρονική μελέτη ενηλίκων) η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη από το 1993 διερευνώντας ερωτήματα σχετικά με τη σημασία της σεξουαλικότητας και των στενών προσωπικών σχέσεων στα ύστερα χρόνια, έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η τρυφερότητα είναι ο πλέον καθοριστικός παράγοντας για μια ικανοποιητική σχέση (Müller, 2014). Και ενώ το σεξ ευρέθη ότι παίζει σημαντικό ρόλο στο 61% των ανδρών και στο 21% των γυναικών της προαναφερθείσας μελέτης, για το  91% των ανδρών και το 81% των γυναικών με ηλικία κοντά στα 74 έτη, η τρυφερότητα στις σχέσεις τους είναι πρωτεύουσας σημασίας. Η τρυφερότητα, λοιπόν, αποδείχτηκε ότι είναι ο μοναδικός παράγοντας που σχετίζεται με ικανοποιητικές σχέσεις στη γεροντική ηλικία.

Όπως έχει ήδη αναφερθεί, ένας από τους κύριους λόγους μειωμένης συχνότητας σεξουαλικών δραστηριοτήτων στα ύστερα χρόνια είναι η απουσία συντρόφου. Ειδικά, δε, για τις ετεροφυλόφιλες γυναίκες, η απουσία συντρόφου αποτελεί εμπόδιο καθώς κατά μέσο όρο οι άνδρες πεθαίνουν νωρίτερα και μόνο το ένα τρίτο των μοναχικών γυναικών είναι έτοιμες να δημιουργήσουν καινούργια σχέση (Schultz-Zehden 2004).

Η αυτοδιέγερση και ο αυνανισμός αποτελούν παραλλαγές της σεξουαλικότητας αφεαυτοί, ειδικώς στην περίπτωση απουσίας συντρόφου. Σύμφωνα με τους Butler and Lewis (1996), ο αυνανισμός είναι μια πρακτική που εξασκείται μέχρι πολύ προχωρημένη ηλικία. Μερικοί άνθρωποι αρχίζουν να επιδίδονται σε συστηματικό αυνανισμό σε μεγάλη ηλικία, επί παραδείγματι λόγω του ότι δεν έχουν σύντροφο ή διότι έχουν κάποια σωματική αναπηρία. Τα ηλικιωμένα άτομα δεν θα πρέπει να αποθαρρύνονται από το να ζουν μια σεξουαλικά ενεργό ζωή εξαιτίας κοινωνικών στερεοτύπων που σχετίζονται με την ηλικία. Σε κάθε φάση της ζωής, νέες εμπειρίες και συναντήσεις μπορούν να οδηγήσουν σε μια πλούσια σεξουαλική ζωή.

  Βασικά μηνύματα

  • Η σεξουαλική ζωή των ηλικιωμένων ατόμων, ειδικώς των γυναικών, παραμένει θέμα-ταμπού.
  • Σύμφωνα με αποτελέσματα μελετών, η σεξουαλική δραστηριότητα ελαττώνεται στη γεροντική ηλικία τόσο για τις γυναίκες όσο και για τους άνδρες. Παρά ταύτα, η σεξουαλική δραστηριότητα παραμένει σημαντικός παράγοντας για μια πλήρη νοήματος ζωή.
  • Σύμφωνα με αποτελέσματα μελετών, η τρυφερότητα είναι καθοριστικός παράγοντας για μια ικανοποιητική σχέση.
  • Ένα από τα βασικά αίτια μειωμένης συχνότητας σεξουαλικής δραστηριότητας στη γεροντική ηλικία είναι η έλλειψη σχέσης.

  Μαθησιακά αποτελέσματα

Στο τέλος αυτής της υποενότητας, οι μανθάνοντες αναμένεται να:

  1. Κατανοούν τους παράγοντες που μπορούν να εμποδίσουν τη σεξουαλικότητα των ηλικιωμένων ατόμων.
  2. Αναγνωρίζουν τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να αλλάξει η σεξουαλικότητα στη γεροντική ηλικία.
  3. Αποδέχονται ότι κοινωνικές θέσεις ενδέχεται να έχουν αντίκτυπο στη θεώρηση της σεξουαλικότητας μεταξύ των ηλικιωμένων ατόμων.

  Περιεχόμενο

 
Μελέτη περίπτωσης

Ο Martin (78 ετών) και η Louise (76 ετών) έχουν σχέση εδώ και 18 χρόνια, από τότε που χήρεψαν και οι δύο. Κατοικούν σε ένα μικρό εξοχικό σπίτι το οποίο βρίσκεται δίπλα στο σπίτι της οικογένειας της κόρης της Louise, ενώ συχνά γευματίζουν μαζί τους. Ο Martin και η Louise είχαν ικανοποιητικές σεξουαλικές σχέσεις μέχρι που, πρόσφατα, διαπίστωσαν αλλαγές στις ανάγκες και των δυο τους. Εξαιτίας φαρμακευτικής αγωγής που ακολουθεί για ένα καρδιακό πρόβλημα, ο Martin διαπίστωσε ότι δεν μπορεί να ανταπεξέλθει το ίδιο σε διάφορες σωματικές δραστηριότητες συμπεριλαμβανομένου του σεξ. Από την άλλη πλευρά, η Louise παρατηρεί διάφορες αλλαγές, όπως το ότι ξεχνάει ονόματα και δυσκολεύεται να διεκπεραιώσει εργασίες, όπως το να συμπληρώσει έναν κατάλογο για ψώνια. Τόσο ο Martin όσο και η κόρη της Louise ανησυχούν για την κατάστασή της και η κόρη της έχει αρχίσει να εμπλέκεται περισσότερο στην καθημερινή ζωή της μητέρας της. Το ζευγάρι έχει αρχίσει να συνειδητοποιεί ότι ενδέχεται να χρειαστεί να προσαρμόσει στις νέες συνθήκες τις μεταξύ τους εκδηλώσεις οικειότητας  και σεξουαλικότητας.

Ερωτήσεις προς συζήτηση
  1. Προσδιορίστε παράγοντες που επηρεάζουν τη σεξουαλικότητα του Martin και της  Louise. Ποιοι επιπλέον παράγοντες ενδέχεται να είναι σημαντικοί όταν θεωρείται η σεξουαλικότητα των ηλικιωμένων ατόμων; 
  2. Φανταστείτε τον Martin και τη Louise να επιθυμούν να διατηρήσουν τη σεξουαλική σχέση τους. Πώς θα μπορούσαν να προσαρμοστούν στις καταστάσεις της ζωής τους;
  1. Θεωρείστε σχέσεις μεταξύ ηλικιωμένων ατόμων στην κοινότητα που ζείτε. Ποια στοιχεία θεωρείτε ότι είναι τα πιο σημαντικά για να είναι τα άτομα ικανοποιημένη ή όχι; Τι θα θεωρούσατε εσείς ως πιο σημαντικό σε μια σχέση καθώς θα μεγαλώνετε;
  2. Η σεξουαλικότητα τείνει να μειώνεται στη γεροντική ηλικία. Αναλογιστείτε πώς συνεισφέρουν οι παράγοντες που προσδιορίσατε στην προηγούμενη μελέτη περίπτωσης.

Κατεβάστε την Υποενότητα 2

M2 Unit 2 (EL).pdf

Το σχέδιο αυτό χρηματοδοτήθηκε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η παρούσα δημοσίευση δεσμεύει μόνο τον συντάκτη της και η Επιτροπή δεν ευθύνεται για τυχόν χρήση των πληροφοριών που περιέχονται σε αυτήν.