Υποενότητα 1: Σχέσεις και στενές προσωπικές σχέσεις

Η ανάπτυξη κάθε ατόμου κατά τη γεροντική περίοδο είναι διαφορετική. Η συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα παρουσιάζει τη μεγαλύτερη διαφοροποίηση/εξατομίκευση συγκρινόμενη με τις προηγούμενες φάσεις της ζωής ενός ανθρώπου και εμφανίζει τη μικρότερη ομοιογένεια.  Πέραν αυτού, οι κοινωνικές σχέσεις στη γεροντική ηλικία υπόκεινται συχνά σε δύο στερεότυπα τα οποία βρίσκονται ακόμη βαθιά χαραγμένα στο δημόσιο λόγο. Το πρώτο είναι η έννοια της κατάρρευσης της κοινωνικής και οικογενειακής αλληλεγγύης μεταξύ των γενεών, και το δεύτερο η «μοναξιά της γεροντικής ηλικίας» ως αίτιο αρνητικών εικόνων σχετιζόμενων  με το γήρας.

  Εισαγωγή

Η ανάπτυξη κάθε ατόμου κατά τη γεροντική περίοδο είναι διαφορετική. Η συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα παρουσιάζει τη μεγαλύτερη διαφοροποίηση/εξατομίκευση συγκρινόμενη με τις προηγούμενες φάσεις της ζωής ενός ανθρώπου και εμφανίζει τη μικρότερη ομοιογένεια.  Πέραν αυτού, οι κοινωνικές σχέσεις στη γεροντική ηλικία υπόκεινται συχνά σε δύο στερεότυπα τα οποία βρίσκονται ακόμη βαθιά χαραγμένα στο δημόσιο λόγο. Το πρώτο είναι η έννοια της κατάρρευσης της κοινωνικής και οικογενειακής αλληλεγγύης μεταξύ των γενεών, και το δεύτερο η «μοναξιά της γεροντικής ηλικίας» ως αίτιο αρνητικών εικόνων σχετιζόμενων  με το γήρας.

Σε κάθε φάση της ζωής ενός ανθρώπου, κεντρικό στοιχείο της κοινωνικής ενσωμάτωσης είναι οι θετικές και γεμάτες νόημα κοινωνικές σχέσεις. Είναι γνωστό ότι οι στενές σχέσεις συνεισφέρουν στην ευεξία καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του ανθρώπου και η γεροντική ηλικία δεν αποτελεί εξαίρεση. Η υποστήριξη και η ικανοποίηση που προσφέρουν τα κοινωνικά δίκτυα διαμορφώνουν την ευτυχία που βιώνει ένας άνθρωπος (Bennett & Riedel 2013).  Κι ενώ τα ευρείας κλίμακας κοινωνικά δίκτυα έχουν μεγάλη σημασία, το να έχει κάποιος τουλάχιστον ένα άτομο εμπιστοσύνης από το στενό κύκλο του είναι αρκετό για να αισθάνεται ευεξία, ειδικώς όταν έχει να αντιμετωπίσει κάποιας μορφή ιατρική αγωγή (Meyer 2000). Οι κοινωνικές σχέσεις με θετικό πρόσημο έχουν συνεπώς τεράστια σημασία όχι μόνο για τη διαθεσιμότητα αλλά και για την αποτελεσματικότητα υποστήριξης, και ιδιαίτερα όταν το ηλικιωμένο άτομο χρήζει αρωγής και φροντίδας.  

Τέσσερα βασικά κριτήρια προσδιορίζουν τις κοινωνικές σχέσεις (Höpfinger 2014) στα ύστερα χρόνια της ζωής ενός ανθρώπου:

  1.  Οι σύζυγοι ως επί το πλείστον μοιράζονται το ίδιο νοικοκυριό, οπότε λειτουργούν ως οι κατ’ εξοχήν υποστηρικτές ο ένας του άλλου στην καθημερινότητά τους. Όλες οι άλλες κοινωνικές σχέσεις με συγγενείς και φίλους υπόκεινται στην αρχή της «εξ’ αποστάσεως οικειότητας».
  2. Οικογενειακές σχέσεις σε αντιδιαστολή με μη-οικογενειακές σχέσεις: οι συγγενείς θεωρούνται ότι έχουν μεγαλύτερη αξία από τους φίλους. Επί παραδείγματι, τα ηλικιωμένα άτομα έχουν ουσιαστικότερες σχέσεις με τα δικά τους εγγόνια παρά με άλλα, ξένα παιδιά ή ενήλικες.
  1. Οι σχέσεις με την οικογένεια είναι δεδομένες, ενώ με φίλους αποτελούν προϊόν ελεύθερης επιλογής.
  2. Οι ηλικιακές ομάδες ορίζονται γενικά με βάση τις γενιές. 

 

  Βασικά μηνύματα

  • Οι άνθρωποι επιλέγουν, επηρεάζουν και αλλάζουν το άμεσο περιβάλλον τους και συνεπώς τις κοινωνικές σχέσεις που διατηρούν ανεξαρτήτως ηλικίας.
  • Τα ηλικιωμένα άτομα επιδεικνύουν μεγαλύτερη διαφοροποίηση/εξατομίκευση συγκριτικά με άτομα σε προηγούμενες ηλικιακές περιόδους και συνεπώς δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ομογενής ομάδα. 
  • Η τρυφερότητα και η σεξουαλικότητα αποτελούν ουσιαστικές συνιστώσες μιας στενής προσωπικής σχέσης κατά τη γεροντική ηλικία.

  Μαθησιακά αποτελέσματα

Στο τέλος αυτής της υποενότητας, οι μανθάνοντες αναμένεται να:

  1. Κατανοούν τη σημασία των χαρακτηριστικών της γεροντικής ηλικίας και είναι σε θέση να στρέψουν την προσοχή τους στις προσωπικές αντιλήψεις κάθε ατόμου για την ηλικία και τη γήρανση.
  2. Αποδέχονται τη σημασία των κοινωνικών δικτύων ως υποστηρικτικών εργαλείων για τα ηλικιωμένα άτομα καθώς και το ρόλο τους στην επιτυχή εφαρμογή κοινωνικο-ιατρικών παρεμβάσεων που προτείνουν.
  3. Κατανοούν τη σημασία της οικειότητας και της σεξουαλικότητας ως ουσιαστικού μέρους των στενών προσωπικών σχέσεων κατά τη γεροντική ηλικία.

  Περιεχόμενο

 

 Μελέτη περίπτωσης

Ο Carl (75 ετών), πρώην ξυλουργός, και η Sophie (74 ετών), πρώην μεταφράστρια, είναι παντρεμένοι επί σαράντα πέντε χρόνια. Προς το παρόν, απολαμβάνουν τη συνταξιοδότησή τους και τον ελεύθερο χρόνο τους ταξιδεύοντας και ασχολούμενοι με αθλητικές δραστηριότητες.  Καθώς τα παιδιά τους έχουν τις δικές τους οικογένειες και κατοικούν μακριά, ο Carl και η Sophie περνούν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους μαζί. Έχουν ανακαλύψει ξανά την αξία της τρυφερότητας (για παράδειγμα, να κρατιούνται χέρι-χέρι στους περιπάτους τους)  και της οικειότητας στη σχέση τους. Η Sophie λέει πως αισθάνεται «νέα και με περισσότερη ζωντάνια απ’ ότι όταν εργαζόταν». Μετά από έναν τραυματισμό που ο Carl υπέστη στην πλάτη του, για τον οποίο χρειάστηκε νοσηλεία σε νοσοκομείο και μια μακρά περίοδος αποκατάστασης κατά την οποία η Sophie έπρεπε να τον φροντίζει, και οι δύο αποφάσισαν να επενδύσουν στη σωματική τους υγεία, και ξεκίνησαν πεζοπορία «ώστε να μπορούν να τα βγάζουν πέρα με τα εγγόνια τους όταν αυτά τους επισκέπτονται και να συμμετέχουν στα ταξίδια της ομάδας συνταξιούχων της ενορίας τους». Επίσης, αποφάσισαν να έχουν σεξουαλική δραστηριότητα «για όσο θα μπορούν».  

Ερωτήσεις προς συζήτηση
  1. Πώς θα περιγράφατε τη ζωή του  Carl και της Sophie; Πώς θα περιγράφατε τη σχέση ανάμεσα 1) στους δυο τους 2) σε αυτούς και σε άλλα άτομα του κοινωνικού τους περιβάλλοντος;  
  2. Υπάρχουν στοιχεία που σας προκάλεσαν κατάπληξη διαβάζοντας τη μελέτη περίπτωσης;
  3. Πώς η εικόνα που σχηματίσατε για τη σχέση τους διαφέρει από τις προσωπικές σας εμπειρίες και/ή τα πιστεύω σας αναφορικά με ηλικιωμένα άτομα;

Κατεβάστε την Υποενότητα 1

M2 Unit 1 (EL).pdf

Το σχέδιο αυτό χρηματοδοτήθηκε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η παρούσα δημοσίευση δεσμεύει μόνο τον συντάκτη της και η Επιτροπή δεν ευθύνεται για τυχόν χρήση των πληροφοριών που περιέχονται σε αυτήν.